Einelti er samfélagsvandamál
Margir telja afleiðingar eineltis vera eitt mesta heilsufarsvandamál nútímans og sérfræðingar hafa komið þeim skilaboðum til skóla og foreldra að mikilvægt sé að börnin geti leitað til ábyrgra aðila sem þau treysta verði þau fyrir einelti. Til þess að vinna gegn eineltisvandanum þurfum við stöðugt að halda uppi fræðslu um hvað einelti er, hvar það fer helst fram og hvernig það lýsir sér á hverjum tíma. Í þessu sambandi er mikilvægt að trúnaður myndist milli nemenda, foreldra og skólans. Til að það takist þarf að auka samstarf þessara aðila. Fræðsla, miðlun upplýsinga og aukin samskipti eru forsenda fyrir því að sá trúnaður myndist. Mikilvægt er einnig að viðkomandi aðilar temji sér jákvæð viðhorf í garð hvor annars, skoði saman hvað er í gangi til að geta brugðist við eineltinu á farsæla hátt og einnig til að bregðast ekki trúnaði barnanna.
Það er fagnaðarefni að nú hafa verið stofnuð samtök sem hafa þann tilgang að gæta hagsmuna foreldra eineltisbarna og uppkominna þolenda eineltis. Samtökin heita Liðsmenn Jerico og er þeim ætlað að vera vettvangur ráðgjafar fyrir þolendur eineltis og aðstandendur þeirra. Slíkur stuðningur er mikilvægur.
Fyrir nokkrum árum komu grunnskólanemendur í Reykjavík fram í fjölmiðlum og sögðu frá einelti á netinu sem færi þannig fram að einhverjir taka sig saman í lið og útiloka einn eða senda sín á milli andstyggilegar athugasemdir og óhróður um ákveðinn einstakling.Við höfum líka heyrt um einelti sem fer fram á mynda – og bloggsíðum sem margir krakkar halda úti. Sumir hafa gestabók þar sem fólk getur komið með athugasemdir eða skráð sig.Vitað er um ógeðfellda leið til eineltis sem fer þannig fram að hópur gerir með sér samkomulag um að skoða ekki ákveðin myndaalbúm eða gestabækur og nota það sem leið til að útskúfa og leggja þannig í einelti.Við þurfum að skoða okkur sjálf betur og setja okkur í spor þolenda eineltis. Er hugsanlegt að við sjálf eða börnin okkar séum hluti af hinum afskiptalausa þögla hópi sem leggst á sveif með gerandanum? Við þurfum að skoða hvernig slíkt ójafnvægi myndast að sumir taki sér vald sem þeim hefur ekki verið veitt. Meirihlutinn fylgist svo aðgerðarlaus með og tekur þannig beinlínis þátt í ódæðinu, kannski án þess að gera sér grein fyrir alvarleika málsins.Stundum er eins og ákveðinn hópur leggist gegn einum aðila án augljósrar ástæðu og upp úr þurru myndast hópur gegn einum. En hvernig gerist þetta og hverjar eru afleiðingarnar? Oft er sagt að það læri börnin sem fyrir þeim er haft og við ættum ekki að verða hissa þó börnin hermi eftir því sem þau heyra og sjá á skjánum. Í þessu sambandi koma upp í hugann ýmsir vinsælir sjónvarpsþættir sem beinlínis ganga út á það að útskúfa einn í einu frá þátttöku, jafnvel í beinni útsendingu og menn eru “jarðaðir” á staðnum eða reknir heim stundum með niðurlægjandi athugasemdum. Það getur líka verið nokkuð óljóst út frá hverju er gengið eða hvað þarf til en þessir þættir eru vinsælir meðal barna og unglinga. Stundum eru það sterkustu eða hæfileikaríkustu einstaklingarnir sem eru einmitt kosnir úr leik. Menn sameinast um að kjósa þá úr leik svo þeir fái ekki stóra vinninginn. Hvað er það þá sem gildir til að vinna leikinn og út frá hverju er gengið? Hverjar eru leikreglurnar?Ef við veltum fyrir okkur siðferðinu eða gildismatinu sem kemur fram í þessum leikjum eða þáttum sem börn okkar sitja með andakt yfir gætum við í framhaldinu velt því fyrir okkur hvort og hvaða áhrif það getur haft á hegðun og líðan þeirra. Foreldrar kynnið ykkur eineltisáætlanir í ykkar skóla og aflið ykkur upplýsinga um hvernig tekið er á einelti í umhverfi barna ykkar og vekið athygli á því sem vel er gert. Umfram allt ræðið um einelti við börnin og hugið að líðan þeirra. Helga Margrét Guðmundsdóttir,
Verkefnastjóri hjá Heimili og skóla landssamtökum foreldra
Að gefa lífsleikni og sjálfstraust í fermingargjöfHafa börnin okkar orðið neyslunni að bráð eða höfum við foreldrar ekki verið nógu dugleg við uppeldið og við að efla innri varnir barna okkar gagnvart öllum þeim ótal áreitum sem herja á þau næstum hverja mínútu í daglega lífinu.
Umfjöllun séra Jóns Árna í Neskirkju um fermingargjafir vakti mig til umhugsunar en hann hefur fjallað um hvað væntanleg fermingarbörn þrá mest. Börnin voru látin vitja síns innri manns og látin skrifa niður langanir sínar vonir og væntingar. Þar tjá 60% barnanna sig um þá löngun að fjölskyldan verði hamingjusöm og öllum líði vel. Unglingarnir vilja sem sé fremur góðan maka, góða menntun, góða framtíð og hamingju en tæki og dót. Fram kemur einnig að hjal í næði við eldhúsborðið verndi bernskuna og að hamingjan sé heimafengin. Við heyrum líka oft að forvarnir hefjist heima og marg oft er vitnað til heimilis og fjölskyldu á tyllidögum.
Tímaleysi virðist hrjá margar nútímafjölskyldur og flestir vildu helst fá aukin tækifæri til samveru foreldra og barna. Ég efast ekki um að ef foreldrar skoðuðu vel sinn innri mann þá er það líka velferð fjölskyldunnar og þá sérstaklega barnanna sem þar yrði sett á oddinn. Margir vinna markvisst að því og njóta næðis og friðar í faðmi fjölskyldunnar en öðrum veitist sífellt erfiðara að finna jafnvægi milli starfs og einkalífs.
Stundum er talað um að það sé tvennt sem ekki sé hægt að kaupa fyrir peninga og er þá átt við hamingju og heilsu. En stór hluti hamingjunnar er talin felast í því að taka á verkefnum lífsins með æðruleysi, rækta okkar innri mann og auðsýna fjölskyldu og öðrum ástvinum kærleika, skilning og stuðning í ólgusjó nútímatilveru. Allt eru þetta þættir sem við eigum auðlind af og getum veitt “ókeypis.”. Hver myndi ekki vilja gefa barni aukið sjálfstraust í fermingargjöf.Í grunnskólum landsins eru nemendur að læra á lífið með námi sínu í lífsleikni og er vert að minna foreldra á að fylgjast með því sem börn þeirra eru að takast á við í þeirri námsgrein sem öðrum. Foreldrar geta lagt sitt af mörkum með því að sýna börnum sínum alúð m.a. með jákvæðu viðhorfi til skólans þeirra og samfélagsins. Með því að eiga gott samstarf við starfsmenn skóla og mikilvæga fullorðna sem starfa með börnum í frístundum þeirra eru foreldrar að sýna börnum sínum umhyggju, aðhald og eftirlit. Þannig leggja þeir sitt af mörkum að vera góðar fyrirmyndir, kenna börnum sínum að eiga góð samskipti, finna samkennd og efla stjálfstraust þeirra. Það eru einmitt þau markmið sem leitast er við að ná með lífsleiknikennslu í skólum. Nýlega kom út hjá Námsgagnastofnun handbók fyrir kennara og foreldra um lífsleikni. Í bókinni er leitast við að varpa ljósi á hugtakið lífsleikni og hvernig það tengist uppeldisstarfi og menntun. Bókinni er ætlað að renna styrkari stoðum undir lífsleiknikennsluna “ og vera foreldrum og kennurum leiðarljós og haldreipi í því vandasama og krefjandi verkefni að sinna uppeldi og menntun barna í íslensku samfélagi nútímans“, segir í formála. Höfundar eru Erla Kristjánsdóttir, Jóhann Ingi Gunnarsson og Sæmundur Hafsteinsson. Þau hafa hvert um sig mikla reynslu og þekkingu á þeim fræðasviðum sem tengjast lífsleikni hvað mest og byggja umfjöllun bókarinnar á þremur hornsteinum sem þau telja grundvöll lífsleikninnar. Þessir hornsteinar eru sjálfstraust, sjálfsagi og samkennd.
Að vera kosin úr leikFyrir nokkrum árum komu nemendur úr Hagaskóla í Reykjavík fram í fjölmiðlum og sögðu frá einelti á netinu sem færi þannig fram að einhverjir taki sig saman og útiloki einn eða sendi sín á milli andstyggilegar athugasemdir og óhróður um ákveðinn einstakling.Við höfum líka heyrt um einelti sem fer fram á “Myspace” og mynda – og bloggsíðum á borð við “Picturetrail” og ´”blog- central.is” sem margir krakkar halda úti. Sumir hafa gestabók þar sem fólk getur komið með athugasemdir eða skráð sig.Vitað er um ógeðfellda leið til eineltis sem fer þannig fram að hópur gerir með sér samkomulag um að skoða ekki ákveðin myndaalbúm eða gestabækur og kjósa þannig viðkomandi einstakling úr leik. Önnur aðferð tengist MSN samskiptaforritinu en þar geta hópar gert með sér samkomulag um að útiloka einstaklinga frá samskiptum sem þýðir í rauninni að vinalisti viðkomandi tæmist og hann getur ekki rætt við neinn á MSN, hann er úr leik. Síðan eru líka dæmi um að einstaklingar skrifi andstyggilegar athugasemdir í gestabækur eða undir myndir sem viðkomandi er með í myndaalbúminu sínu og hvetji aðra til að gera slíkt hið sama, sem gerir það að verkum að fórnarlambið situr eitt eftir með sárt ennið. Við getum spurt okkur hvað geri það að verkum að fólk hagi sér svona.
Í tengslum við framtak nemendanna úr Hagaskóla gaf Umboðsmaður barna út eftirfarandi yfirlýsingu. “Þú getur líka lent í Netinu – fjöldi krakka hefur lesið um sig niðrandi ummæli á Netinu og líður illa yfir því .” Á síðasta ári sáum við svo auglýsingaherferð sem beindist að því að gera fólki grein fyrir ábyrgðinni sem fylgir samskiptum á netinu eða bloggskrifum og fólki gerð grein fyrir því að allir geta séð það sem það lætur á netið. Um var að ræða herferð SÍA og samstarfsaðila (AUGA sjóðurinn) fyrir SAFT sem gangsett var í janúar 2007. Sjá saft.is Herferðin fjallaði um heilbrigða netnotkun undir yfirskriftinni “Gættu að hvað þú gerir á netinu - það sjá það allir.” Þar fengum við að spegla okkur í hugsanlegum afleiðingum skrifa okkar í netheimum.
Við þurfum að skoða okkur sjálf betur og setja okkur í spor þolenda eineltis. Hvort við sjálf getum verið aðili í hinum þögula hópi sem leggst á sveif með gerandanum. Við þurfum að skoða hvernig það gerist að slíkt ójafnvægi myndast, þar sem sumir taka sér vald sem þeim hefur ekki verið veitt. Meirihlutinn fylgist svo aðgerðarlaus með og tekur þannig beinlínis þátt í ódæðinu. Kannski án þess að gera sér grein fyrir alvarleika málsins.
Stundum er eins og ákveðinn hópur leggist gegn einum aðila , án augljósrar ástæðu og upp úr þurru myndist hópur gegn einum. En hvernig gerist þetta og hverjar eru afleiðingarnar? Oft er sagt að það læri börnin sem fyrir þeim er haft og við ættum ekki að verða hissa þó börnin hermi eftir því sem þau sjá í vinsælum sjónvarpsþáttum.Ýmsir þættir bæði erlendir og innlendir ganga út á að kjósa úr leik. Hvernig var það með þáttinn Bandið hans Bubba eða Idol-þættina sem margar fjölskyldur máttu alls ekki missa af og tóku virkan þátt í.Var ekki sífellt verið að kjósa fólk úr leik og hverjar voru leikreglurnar eða viðmiðin? Unga fólkið kepptist við að komast að og gekkst sjálfviljugt undir þá raun að láta kjósa sig úr leik. Þjóðin kvað upp sinn dóm og menn voru viðstöðulaust kosnir úr leik og ekki nóg með það heldur fylgdu því óforskammaðar athugasemdir stjórnenda þar sem unga fólkið fékk það óþvegið í beinni. “Þetta var ekki gott! Þú ert ööö...murlegur eða þetta var ömurlegt!!” Í þessu sambandi koma upp í hugann ýmsir aðrir vinsælir sjónvarpsþættir sem beinlínis ganga út á það að kjósa einn í einu úr hópnum úr leik í beinni og menn eru “jarðaðir” á staðnum eða reknir heim. Stundum er nokkuð óljóst út frá hverju er gengið eða hvað þarf til en þessir sjónvarpsþættir eru mjög vinsælir meðal barna og unglinga. Stundum eru það sterkustu eða hæfileikaríkustu einstaklingarnir sem eru einmitt kosnir úr leik eins og t.d. í sjónvarpsþættinum Survivor. Menn sameinast um að kjósa þá úr leik svo þeir fái ekki stóra vinninginn. Hvað er það þá sem gildir til að vinna leikinn og út frá hverju er gengið?
Í þessum þáttum er fólki att saman til orrustu. Ef við veltum fyrir okkur siðferðinu eða gildismatinu sem kemur fram í þessum leikjum eða þáttum sem börn okkar sitja með andakt yfir gætum við í framhaldinu velt því fyrir okkur hvort og hvaða áhrif það getur haft á hegðun og líðan þeirra sem eru að vaxa úr grasi á Íslandi í dag. Munu hetjudáðir af þessu tagi eða svona uppeldisskilyrði skila okkur skapandi einstaklingum sem líklegir eru til að þróa lýðræðið áfram sem alþingismenn, ábyrgir foreldrar, kennarar, nemendur, viðskiptajöfrar og vinnuveitendur? Svari nú hver fyrir sig.
Til þess að vinna gegn eineltisvandanum þurfum við stöðugt að halda uppi fræðslu um hvað einelti er, hvar það fer helst fram og hvernig það lýsir sér á hverjum tíma. Í þessu sambandi er mikilvægt að trúnaður myndist milli nemenda, foreldra og skólans. Til að það náist þarf að auka samveru og samstarf þessara aðila. Fræðsla, miðlun upplýsinga og aukin samskipti eru forsenda fyrir því að sá trúnaður myndist. Mikilvægt er einnig að viðkomandi aðilar temji sér jákvætt viðhorf í garð hvors annars, skoði saman hvað er í gangi hverju sinni til að geta brugðist við eineltinu á farsælan hátt og einnig til að bregðast ekki trúnaði barnanna.
Helga Margrét Guðmundsdóttir
Verkefnastjóri hjá Heimili og skóla – landssamtökum foredlra
Einelti er andleg kaffæringEinelti er samfélagsvandamál sem hefur alltaf verið til og verður líklega alltaf til meðal manna. Það þrífst í aðgerðaleysi fjöldans og í samfélagi þar sem afskiptaleysi og sinnuleysi er mikið og þar sem ekki er tekið á málum. Það er ekki ákjósanlegt að einungis fagmenn eða fræðingar fjalli um málið eða taki á því heldur þarf fjöldinn að taka það að sér. Allir þurfa að láta málið til sín taka bæði skólar, heimili og stofnanir bæjarfélagsins. Það þarf að bæta samskipti í samfélaginu og bæta þannig líðan fólks sem býr saman, vinnur saman eða er saman í skóla. Sífellt þarf að halda uppi fræðslu meðal almennings og vinna að hugarfarsbreytingu. Þannig bætum við mannlífið og aukum lífsgæðin.
Við þurfum að skapa samstöðu meðal fólks um að takast á við þennan vanda og gera stórátak í að samræma vinnubrögð og viðbrögð við þessum vágesti. Við þurfum að æfa okkur saman í að taka á því líkamlega og andlega ofbeldi sem stundum hefur hræðilegar afleiðingar sem geta endað með sjálfsvígum. Við vitum að einelti er dauðans alvara og okkur kemur það við.
Einelti er ekki bara í skólum. Það er alls staðar þar sem menn eru saman t.d. hefur verið greint frá hræðilegu einelti á vinnustöðum ekki síður en í skólum. Það þrífst jafnt meðal fullorðinna og barna. Við þurfum að láta okkur varða það samfélag sem við búum í. Við þurfum að breyta merkingu orðsins afskiptasemi og gera hana jákvæða. Afskiptasemi er ekki neikvæð og það borgar sig að skipta sér af, því varðandi einelti þá hefur hinn þögli aðgerðalausi hópur stórt hlutverk og leggur til skilyrði fyrir verknaðinum.
En hvað er einelti og hvernig lýsir það sér? Einelti er útskúfun. Að fá ekki að vera með. Að fá um það merki að tilheyra ekki hópnum. Það er í raun endurtekin valdbeiting eða valdníðsla. Það eru skilaboð til einhvers um að hann sé einskis verður. Þessum skilaboðum er jafnvel komið fram einungis með því að lyfta augabrún eða með svipbrigðum. Þegar við tölum um einelti erum við ekki að tala um einn einstakan atburð heldur endurtekinn verknað. Einelti hefur verið skilgreint sem upplifun einstaklings á að vera settur út úr samfélagi. Tilfinningunni sem þolandinn finnur fyrir má líkja við köfnunartilfinningu og segja má að einelti sé félagsleg kaffæring.
Stundum er eins og ákveðinn hópur leggist gegn einum aðila án augljósrar ástæðu og upp úr þurru myndast hópur gegn einum. En hvernig gerist þetta og hverjar eru afleiðingarnar? Oft er sagt að það læri börnin sem fyrir þeim er haft og við ættum ekki að verða hissa þó börnin hermi eftir því sem þau heyra og sjá á skjánum. Í þessu sambandi koma upp í hugann ýmsir vinsælir sjónvarpsþættir sem beinlínis ganga út á það að útskúfa einn í einu frá þátttöku, jafnvel í beinni útsendingu og menn eru “jarðaðir” á staðnum eða reknir heim stundum með niðurlægjandi athugasemdum. Það getur líka verið nokkuð óljóst út frá hverju er gengið eða hvað þarf til en þessir þættir eru vinsælir meðal barna og unglinga. Stundum eru það sterkustu eða hæfileikaríkustu einstaklingarnir sem eru einmitt kosnir úr leik. Menn sameinast um að kjósa þá úr leik svo þeir fái ekki stóra vinninginn. Hvað er það þá sem gildir til að vinna leikinn og út frá hverju er gengið? Hverjar eru leikreglurnar?Ef við veltum fyrir okkur siðferðinu eða gildismatinu sem kemur fram í þessum leikjum eða þáttum sem börn okkar sitja með andakt yfir gætum við í framhaldinu velt því fyrir okkur hvort og hvaða áhrif það getur haft á hegðun og líðan þeirra. Foreldrar kynnið ykkur eineltisáætlanir í ykkar skóla og aflið ykkur upplýsinga um hvernig tekið er á einelti í umhverfi barna ykkar og vekið athygli á því sem vel er gert. Umfram allt ræðið um einelti við börnin og hugið að líðan þeirra. Helga Margrét Guðmundsdóttir,
Verkefnastjóri hjá Heimili og skóla landssamtökum foreldra
Að gefa lífsleikni og sjálfstraust í fermingargjöfHafa börnin okkar orðið neyslunni að bráð eða höfum við foreldrar ekki verið nógu dugleg við uppeldið og við að efla innri varnir barna okkar gagnvart öllum þeim ótal áreitum sem herja á þau næstum hverja mínútu í daglega lífinu.
Umfjöllun séra Jóns Árna í Neskirkju um fermingargjafir vakti mig til umhugsunar en hann hefur fjallað um hvað væntanleg fermingarbörn þrá mest. Börnin voru látin vitja síns innri manns og látin skrifa niður langanir sínar vonir og væntingar. Þar tjá 60% barnanna sig um þá löngun að fjölskyldan verði hamingjusöm og öllum líði vel. Unglingarnir vilja sem sé fremur góðan maka, góða menntun, góða framtíð og hamingju en tæki og dót. Fram kemur einnig að hjal í næði við eldhúsborðið verndi bernskuna og að hamingjan sé heimafengin. Við heyrum líka oft að forvarnir hefjist heima og marg oft er vitnað til heimilis og fjölskyldu á tyllidögum.
Tímaleysi virðist hrjá margar nútímafjölskyldur og flestir vildu helst fá aukin tækifæri til samveru foreldra og barna. Ég efast ekki um að ef foreldrar skoðuðu vel sinn innri mann þá er það líka velferð fjölskyldunnar og þá sérstaklega barnanna sem þar yrði sett á oddinn. Margir vinna markvisst að því og njóta næðis og friðar í faðmi fjölskyldunnar en öðrum veitist sífellt erfiðara að finna jafnvægi milli starfs og einkalífs.
Stundum er talað um að það sé tvennt sem ekki sé hægt að kaupa fyrir peninga og er þá átt við hamingju og heilsu. En stór hluti hamingjunnar er talin felast í því að taka á verkefnum lífsins með æðruleysi, rækta okkar innri mann og auðsýna fjölskyldu og öðrum ástvinum kærleika, skilning og stuðning í ólgusjó nútímatilveru. Allt eru þetta þættir sem við eigum auðlind af og getum veitt “ókeypis.”. Hver myndi ekki vilja gefa barni aukið sjálfstraust í fermingargjöf.Í grunnskólum landsins eru nemendur að læra á lífið með námi sínu í lífsleikni og er vert að minna foreldra á að fylgjast með því sem börn þeirra eru að takast á við í þeirri námsgrein sem öðrum. Foreldrar geta lagt sitt af mörkum með því að sýna börnum sínum alúð m.a. með jákvæðu viðhorfi til skólans þeirra og samfélagsins. Með því að eiga gott samstarf við starfsmenn skóla og mikilvæga fullorðna sem starfa með börnum í frístundum þeirra eru foreldrar að sýna börnum sínum umhyggju, aðhald og eftirlit. Þannig leggja þeir sitt af mörkum að vera góðar fyrirmyndir, kenna börnum sínum að eiga góð samskipti, finna samkennd og efla stjálfstraust þeirra. Það eru einmitt þau markmið sem leitast er við að ná með lífsleiknikennslu í skólum. Nýlega kom út hjá Námsgagnastofnun handbók fyrir kennara og foreldra um lífsleikni. Í bókinni er leitast við að varpa ljósi á hugtakið lífsleikni og hvernig það tengist uppeldisstarfi og menntun. Bókinni er ætlað að renna styrkari stoðum undir lífsleiknikennsluna “ og vera foreldrum og kennurum leiðarljós og haldreipi í því vandasama og krefjandi verkefni að sinna uppeldi og menntun barna í íslensku samfélagi nútímans“, segir í formála. Höfundar eru Erla Kristjánsdóttir, Jóhann Ingi Gunnarsson og Sæmundur Hafsteinsson. Þau hafa hvert um sig mikla reynslu og þekkingu á þeim fræðasviðum sem tengjast lífsleikni hvað mest og byggja umfjöllun bókarinnar á þremur hornsteinum sem þau telja grundvöll lífsleikninnar. Þessir hornsteinar eru sjálfstraust, sjálfsagi og samkennd.
Að vera kosin úr leikFyrir nokkrum árum komu nemendur úr Hagaskóla í Reykjavík fram í fjölmiðlum og sögðu frá einelti á netinu sem færi þannig fram að einhverjir taki sig saman og útiloki einn eða sendi sín á milli andstyggilegar athugasemdir og óhróður um ákveðinn einstakling.Við höfum líka heyrt um einelti sem fer fram á “Myspace” og mynda – og bloggsíðum á borð við “Picturetrail” og ´”blog- central.is” sem margir krakkar halda úti. Sumir hafa gestabók þar sem fólk getur komið með athugasemdir eða skráð sig.Vitað er um ógeðfellda leið til eineltis sem fer þannig fram að hópur gerir með sér samkomulag um að skoða ekki ákveðin myndaalbúm eða gestabækur og kjósa þannig viðkomandi einstakling úr leik. Önnur aðferð tengist MSN samskiptaforritinu en þar geta hópar gert með sér samkomulag um að útiloka einstaklinga frá samskiptum sem þýðir í rauninni að vinalisti viðkomandi tæmist og hann getur ekki rætt við neinn á MSN, hann er úr leik. Síðan eru líka dæmi um að einstaklingar skrifi andstyggilegar athugasemdir í gestabækur eða undir myndir sem viðkomandi er með í myndaalbúminu sínu og hvetji aðra til að gera slíkt hið sama, sem gerir það að verkum að fórnarlambið situr eitt eftir með sárt ennið. Við getum spurt okkur hvað geri það að verkum að fólk hagi sér svona.
Í tengslum við framtak nemendanna úr Hagaskóla gaf Umboðsmaður barna út eftirfarandi yfirlýsingu. “Þú getur líka lent í Netinu – fjöldi krakka hefur lesið um sig niðrandi ummæli á Netinu og líður illa yfir því .” Á síðasta ári sáum við svo auglýsingaherferð sem beindist að því að gera fólki grein fyrir ábyrgðinni sem fylgir samskiptum á netinu eða bloggskrifum og fólki gerð grein fyrir því að allir geta séð það sem það lætur á netið. Um var að ræða herferð SÍA og samstarfsaðila (AUGA sjóðurinn) fyrir SAFT sem gangsett var í janúar 2007. Sjá saft.is Herferðin fjallaði um heilbrigða netnotkun undir yfirskriftinni “Gættu að hvað þú gerir á netinu - það sjá það allir.” Þar fengum við að spegla okkur í hugsanlegum afleiðingum skrifa okkar í netheimum.
Við þurfum að skoða okkur sjálf betur og setja okkur í spor þolenda eineltis. Hvort við sjálf getum verið aðili í hinum þögula hópi sem leggst á sveif með gerandanum. Við þurfum að skoða hvernig það gerist að slíkt ójafnvægi myndast, þar sem sumir taka sér vald sem þeim hefur ekki verið veitt. Meirihlutinn fylgist svo aðgerðarlaus með og tekur þannig beinlínis þátt í ódæðinu. Kannski án þess að gera sér grein fyrir alvarleika málsins.
Stundum er eins og ákveðinn hópur leggist gegn einum aðila , án augljósrar ástæðu og upp úr þurru myndist hópur gegn einum. En hvernig gerist þetta og hverjar eru afleiðingarnar? Oft er sagt að það læri börnin sem fyrir þeim er haft og við ættum ekki að verða hissa þó börnin hermi eftir því sem þau sjá í vinsælum sjónvarpsþáttum.Ýmsir þættir bæði erlendir og innlendir ganga út á að kjósa úr leik. Hvernig var það með þáttinn Bandið hans Bubba eða Idol-þættina sem margar fjölskyldur máttu alls ekki missa af og tóku virkan þátt í.Var ekki sífellt verið að kjósa fólk úr leik og hverjar voru leikreglurnar eða viðmiðin? Unga fólkið kepptist við að komast að og gekkst sjálfviljugt undir þá raun að láta kjósa sig úr leik. Þjóðin kvað upp sinn dóm og menn voru viðstöðulaust kosnir úr leik og ekki nóg með það heldur fylgdu því óforskammaðar athugasemdir stjórnenda þar sem unga fólkið fékk það óþvegið í beinni. “Þetta var ekki gott! Þú ert ööö...murlegur eða þetta var ömurlegt!!” Í þessu sambandi koma upp í hugann ýmsir aðrir vinsælir sjónvarpsþættir sem beinlínis ganga út á það að kjósa einn í einu úr hópnum úr leik í beinni og menn eru “jarðaðir” á staðnum eða reknir heim. Stundum er nokkuð óljóst út frá hverju er gengið eða hvað þarf til en þessir sjónvarpsþættir eru mjög vinsælir meðal barna og unglinga. Stundum eru það sterkustu eða hæfileikaríkustu einstaklingarnir sem eru einmitt kosnir úr leik eins og t.d. í sjónvarpsþættinum Survivor. Menn sameinast um að kjósa þá úr leik svo þeir fái ekki stóra vinninginn. Hvað er það þá sem gildir til að vinna leikinn og út frá hverju er gengið?
Í þessum þáttum er fólki att saman til orrustu. Ef við veltum fyrir okkur siðferðinu eða gildismatinu sem kemur fram í þessum leikjum eða þáttum sem börn okkar sitja með andakt yfir gætum við í framhaldinu velt því fyrir okkur hvort og hvaða áhrif það getur haft á hegðun og líðan þeirra sem eru að vaxa úr grasi á Íslandi í dag. Munu hetjudáðir af þessu tagi eða svona uppeldisskilyrði skila okkur skapandi einstaklingum sem líklegir eru til að þróa lýðræðið áfram sem alþingismenn, ábyrgir foreldrar, kennarar, nemendur, viðskiptajöfrar og vinnuveitendur? Svari nú hver fyrir sig.
Til þess að vinna gegn eineltisvandanum þurfum við stöðugt að halda uppi fræðslu um hvað einelti er, hvar það fer helst fram og hvernig það lýsir sér á hverjum tíma. Í þessu sambandi er mikilvægt að trúnaður myndist milli nemenda, foreldra og skólans. Til að það náist þarf að auka samveru og samstarf þessara aðila. Fræðsla, miðlun upplýsinga og aukin samskipti eru forsenda fyrir því að sá trúnaður myndist. Mikilvægt er einnig að viðkomandi aðilar temji sér jákvætt viðhorf í garð hvors annars, skoði saman hvað er í gangi hverju sinni til að geta brugðist við eineltinu á farsælan hátt og einnig til að bregðast ekki trúnaði barnanna.
Helga Margrét Guðmundsdóttir
Ef við veltum fyrir okkur siðferðinu eða gildismatinu sem kemur fram í þessum leikjum eða þáttum sem börn okkar sitja með andakt yfir gætum við í framhaldinu velt því fyrir okkur hvort og hvaða áhrif það getur haft á hegðun og líðan þeirra. Foreldrar kynnið ykkur eineltisáætlanir í ykkar skóla og aflið ykkur upplýsinga um hvernig tekið er á einelti í umhverfi barna ykkar og vekið athygli á því sem vel er gert. Umfram allt ræðið um einelti við börnin og hugið að líðan þeirra. Helga Margrét Guðmundsdóttir,
Verkefnastjóri hjá Heimili og skóla landssamtökum foreldra
Að gefa lífsleikni og sjálfstraust í fermingargjöfHafa börnin okkar orðið neyslunni að bráð eða höfum við foreldrar ekki verið nógu dugleg við uppeldið og við að efla innri varnir barna okkar gagnvart öllum þeim ótal áreitum sem herja á þau næstum hverja mínútu í daglega lífinu.
Umfjöllun séra Jóns Árna í Neskirkju um fermingargjafir vakti mig til umhugsunar en hann hefur fjallað um hvað væntanleg fermingarbörn þrá mest. Börnin voru látin vitja síns innri manns og látin skrifa niður langanir sínar vonir og væntingar. Þar tjá 60% barnanna sig um þá löngun að fjölskyldan verði hamingjusöm og öllum líði vel. Unglingarnir vilja sem sé fremur góðan maka, góða menntun, góða framtíð og hamingju en tæki og dót. Fram kemur einnig að hjal í næði við eldhúsborðið verndi bernskuna og að hamingjan sé heimafengin. Við heyrum líka oft að forvarnir hefjist heima og marg oft er vitnað til heimilis og fjölskyldu á tyllidögum.
Tímaleysi virðist hrjá margar nútímafjölskyldur og flestir vildu helst fá aukin tækifæri til samveru foreldra og barna. Ég efast ekki um að ef foreldrar skoðuðu vel sinn innri mann þá er það líka velferð fjölskyldunnar og þá sérstaklega barnanna sem þar yrði sett á oddinn. Margir vinna markvisst að því og njóta næðis og friðar í faðmi fjölskyldunnar en öðrum veitist sífellt erfiðara að finna jafnvægi milli starfs og einkalífs.
Að gefa lífsleikni og sjálfstraust í fermingargjöfHafa börnin okkar orðið neyslunni að bráð eða höfum við foreldrar ekki verið nógu dugleg við uppeldið og við að efla innri varnir barna okkar gagnvart öllum þeim ótal áreitum sem herja á þau næstum hverja mínútu í daglega lífinu.
Umfjöllun séra Jóns Árna í Neskirkju um fermingargjafir vakti mig til umhugsunar en hann hefur fjallað um hvað væntanleg fermingarbörn þrá mest. Börnin voru látin vitja síns innri manns og látin skrifa niður langanir sínar vonir og væntingar. Þar tjá 60% barnanna sig um þá löngun að fjölskyldan verði hamingjusöm og öllum líði vel. Unglingarnir vilja sem sé fremur góðan maka, góða menntun, góða framtíð og hamingju en tæki og dót. Fram kemur einnig að hjal í næði við eldhúsborðið verndi bernskuna og að hamingjan sé heimafengin. Við heyrum líka oft að forvarnir hefjist heima og marg oft er vitnað til heimilis og fjölskyldu á tyllidögum.
Stundum er talað um að það sé tvennt sem ekki sé hægt að kaupa fyrir peninga og er þá átt við hamingju og heilsu. En stór hluti hamingjunnar er talin felast í því að taka á verkefnum lífsins með æðruleysi, rækta okkar innri mann og auðsýna fjölskyldu og öðrum ástvinum kærleika, skilning og stuðning í ólgusjó nútímatilveru. Allt eru þetta þættir sem við eigum auðlind af og getum veitt “ókeypis.”. Hver myndi ekki vilja gefa barni aukið sjálfstraust í fermingargjöf.Í grunnskólum landsins eru nemendur að læra á lífið með námi sínu í lífsleikni og er vert að minna foreldra á að fylgjast með því sem börn þeirra eru að takast á við í þeirri námsgrein sem öðrum. Foreldrar geta lagt sitt af mörkum með því að sýna börnum sínum alúð m.a. með jákvæðu viðhorfi til skólans þeirra og samfélagsins. Með því að eiga gott samstarf við starfsmenn skóla og mikilvæga fullorðna sem starfa með börnum í frístundum þeirra eru foreldrar að sýna börnum sínum umhyggju, aðhald og eftirlit. Þannig leggja þeir sitt af mörkum að vera góðar fyrirmyndir, kenna börnum sínum að eiga góð samskipti, finna samkennd og efla stjálfstraust þeirra. Það eru einmitt þau markmið sem leitast er við að ná með lífsleiknikennslu í skólum. Nýlega kom út hjá Námsgagnastofnun handbók fyrir kennara og foreldra um lífsleikni. Í bókinni er leitast við að varpa ljósi á hugtakið lífsleikni og hvernig það tengist uppeldisstarfi og menntun. Bókinni er ætlað að renna styrkari stoðum undir lífsleiknikennsluna “ og vera foreldrum og kennurum leiðarljós og haldreipi í því vandasama og krefjandi verkefni að sinna uppeldi og menntun barna í íslensku samfélagi nútímans“, segir í formála. Höfundar eru Erla Kristjánsdóttir, Jóhann Ingi Gunnarsson og Sæmundur Hafsteinsson. Þau hafa hvert um sig mikla reynslu og þekkingu á þeim fræðasviðum sem tengjast lífsleikni hvað mest og byggja umfjöllun bókarinnar á þremur hornsteinum sem þau telja grundvöll lífsleikninnar. Þessir hornsteinar eru sjálfstraust, sjálfsagi og samkennd.
Að vera kosin úr leikFyrir nokkrum árum komu nemendur úr Hagaskóla í Reykjavík fram í fjölmiðlum og sögðu frá einelti á netinu sem færi þannig fram að einhverjir taki sig saman og útiloki einn eða sendi sín á milli andstyggilegar athugasemdir og óhróður um ákveðinn einstakling.Við höfum líka heyrt um einelti sem fer fram á “Myspace” og mynda – og bloggsíðum á borð við “Picturetrail” og ´”blog- central.is” sem margir krakkar halda úti. Sumir hafa gestabók þar sem fólk getur komið með athugasemdir eða skráð sig.Vitað er um ógeðfellda leið til eineltis sem fer þannig fram að hópur gerir með sér samkomulag um að skoða ekki ákveðin myndaalbúm eða gestabækur og kjósa þannig viðkomandi einstakling úr leik. Önnur aðferð tengist MSN samskiptaforritinu en þar geta hópar gert með sér samkomulag um að útiloka einstaklinga frá samskiptum sem þýðir í rauninni að vinalisti viðkomandi tæmist og hann getur ekki rætt við neinn á MSN, hann er úr leik. Síðan eru líka dæmi um að einstaklingar skrifi andstyggilegar athugasemdir í gestabækur eða undir myndir sem viðkomandi er með í myndaalbúminu sínu og hvetji aðra til að gera slíkt hið sama, sem gerir það að verkum að fórnarlambið situr eitt eftir með sárt ennið. Við getum spurt okkur hvað geri það að verkum að fólk hagi sér svona.
Í tengslum við framtak nemendanna úr Hagaskóla gaf Umboðsmaður barna út eftirfarandi yfirlýsingu. “Þú getur líka lent í Netinu – fjöldi krakka hefur lesið um sig niðrandi ummæli á Netinu og líður illa yfir því .” Á síðasta ári sáum við svo auglýsingaherferð sem beindist að því að gera fólki grein fyrir ábyrgðinni sem fylgir samskiptum á netinu eða bloggskrifum og fólki gerð grein fyrir því að allir geta séð það sem það lætur á netið. Um var að ræða herferð SÍA og samstarfsaðila (AUGA sjóðurinn) fyrir SAFT sem gangsett var í janúar 2007. Sjá saft.is Herferðin fjallaði um heilbrigða netnotkun undir yfirskriftinni “Gættu að hvað þú gerir á netinu - það sjá það allir.” Þar fengum við að spegla okkur í hugsanlegum afleiðingum skrifa okkar í netheimum.
Við þurfum að skoða okkur sjálf betur og setja okkur í spor þolenda eineltis. Hvort við sjálf getum verið aðili í hinum þögula hópi sem leggst á sveif með gerandanum. Við þurfum að skoða hvernig það gerist að slíkt ójafnvægi myndast, þar sem sumir taka sér vald sem þeim hefur ekki verið veitt. Meirihlutinn fylgist svo aðgerðarlaus með og tekur þannig beinlínis þátt í ódæðinu. Kannski án þess að gera sér grein fyrir alvarleika málsins.
Stundum er eins og ákveðinn hópur leggist gegn einum aðila , án augljósrar ástæðu og upp úr þurru myndist hópur gegn einum. En hvernig gerist þetta og hverjar eru afleiðingarnar? Oft er sagt að það læri börnin sem fyrir þeim er haft og við ættum ekki að verða hissa þó börnin hermi eftir því sem þau sjá í vinsælum sjónvarpsþáttum.Ýmsir þættir bæði erlendir og innlendir ganga út á að kjósa úr leik. Hvernig var það með þáttinn Bandið hans Bubba eða Idol-þættina sem margar fjölskyldur máttu alls ekki missa af og tóku virkan þátt í.Var ekki sífellt verið að kjósa fólk úr leik og hverjar voru leikreglurnar eða viðmiðin? Unga fólkið kepptist við að komast að og gekkst sjálfviljugt undir þá raun að láta kjósa sig úr leik. Þjóðin kvað upp sinn dóm og menn voru viðstöðulaust kosnir úr leik og ekki nóg með það heldur fylgdu því óforskammaðar athugasemdir stjórnenda þar sem unga fólkið fékk það óþvegið í beinni. “Þetta var ekki gott! Þú ert ööö...murlegur eða þetta var ömurlegt!!” Í þessu sambandi koma upp í hugann ýmsir aðrir vinsælir sjónvarpsþættir sem beinlínis ganga út á það að kjósa einn í einu úr hópnum úr leik í beinni og menn eru “jarðaðir” á staðnum eða reknir heim. Stundum er nokkuð óljóst út frá hverju er gengið eða hvað þarf til en þessir sjónvarpsþættir eru mjög vinsælir meðal barna og unglinga. Stundum eru það sterkustu eða hæfileikaríkustu einstaklingarnir sem eru einmitt kosnir úr leik eins og t.d. í sjónvarpsþættinum Survivor. Menn sameinast um að kjósa þá úr leik svo þeir fái ekki stóra vinninginn. Hvað er það þá sem gildir til að vinna leikinn og út frá hverju er gengið?
Í þessum þáttum er fólki att saman til orrustu. Ef við veltum fyrir okkur siðferðinu eða gildismatinu sem kemur fram í þessum leikjum eða þáttum sem börn okkar sitja með andakt yfir gætum við í framhaldinu velt því fyrir okkur hvort og hvaða áhrif það getur haft á hegðun og líðan þeirra sem eru að vaxa úr grasi á Íslandi í dag. Munu hetjudáðir af þessu tagi eða svona uppeldisskilyrði skila okkur skapandi einstaklingum sem líklegir eru til að þróa lýðræðið áfram sem alþingismenn, ábyrgir foreldrar, kennarar, nemendur, viðskiptajöfrar og vinnuveitendur? Svari nú hver fyrir sig.
Foreldrar geta lagt sitt af mörkum með því að sýna börnum sínum alúð m.a. með jákvæðu viðhorfi til skólans þeirra og samfélagsins. Með því að eiga gott samstarf við starfsmenn skóla og mikilvæga fullorðna sem starfa með börnum í frístundum þeirra eru foreldrar að sýna börnum sínum umhyggju, aðhald og eftirlit. Þannig leggja þeir sitt af mörkum að vera góðar fyrirmyndir, kenna börnum sínum að eiga góð samskipti, finna samkennd og efla stjálfstraust þeirra. Það eru einmitt þau markmið sem leitast er við að ná með lífsleiknikennslu í skólum. Nýlega kom út hjá Námsgagnastofnun handbók fyrir kennara og foreldra um lífsleikni. Í bókinni er leitast við að varpa ljósi á hugtakið lífsleikni og hvernig það tengist uppeldisstarfi og menntun. Bókinni er ætlað að renna styrkari stoðum undir lífsleiknikennsluna “ og vera foreldrum og kennurum leiðarljós og haldreipi í því vandasama og krefjandi verkefni að sinna uppeldi og menntun barna í íslensku samfélagi nútímans“, segir í formála. Höfundar eru Erla Kristjánsdóttir, Jóhann Ingi Gunnarsson og Sæmundur Hafsteinsson. Þau hafa hvert um sig mikla reynslu og þekkingu á þeim fræðasviðum sem tengjast lífsleikni hvað mest og byggja umfjöllun bókarinnar á þremur hornsteinum sem þau telja grundvöll lífsleikninnar. Þessir hornsteinar eru sjálfstraust, sjálfsagi og samkennd.
Að vera kosin úr leikFyrir nokkrum árum komu nemendur úr Hagaskóla í Reykjavík fram í fjölmiðlum og sögðu frá einelti á netinu sem færi þannig fram að einhverjir taki sig saman og útiloki einn eða sendi sín á milli andstyggilegar athugasemdir og óhróður um ákveðinn einstakling.Við höfum líka heyrt um einelti sem fer fram á “Myspace” og mynda – og bloggsíðum á borð við “Picturetrail” og ´”blog- central.is” sem margir krakkar halda úti. Sumir hafa gestabók þar sem fólk getur komið með athugasemdir eða skráð sig.Vitað er um ógeðfellda leið til eineltis sem fer þannig fram að hópur gerir með sér samkomulag um að skoða ekki ákveðin myndaalbúm eða gestabækur og kjósa þannig viðkomandi einstakling úr leik. Önnur aðferð tengist MSN samskiptaforritinu en þar geta hópar gert með sér samkomulag um að útiloka einstaklinga frá samskiptum sem þýðir í rauninni að vinalisti viðkomandi tæmist og hann getur ekki rætt við neinn á MSN, hann er úr leik. Síðan eru líka dæmi um að einstaklingar skrifi andstyggilegar athugasemdir í gestabækur eða undir myndir sem viðkomandi er með í myndaalbúminu sínu og hvetji aðra til að gera slíkt hið sama, sem gerir það að verkum að fórnarlambið situr eitt eftir með sárt ennið. Við getum spurt okkur hvað geri það að verkum að fólk hagi sér svona.
Í tengslum við framtak nemendanna úr Hagaskóla gaf Umboðsmaður barna út eftirfarandi yfirlýsingu. “Þú getur líka lent í Netinu – fjöldi krakka hefur lesið um sig niðrandi ummæli á Netinu og líður illa yfir því .” Á síðasta ári sáum við svo auglýsingaherferð sem beindist að því að gera fólki grein fyrir ábyrgðinni sem fylgir samskiptum á netinu eða bloggskrifum og fólki gerð grein fyrir því að allir geta séð það sem það lætur á netið. Um var að ræða herferð SÍA og samstarfsaðila (AUGA sjóðurinn) fyrir SAFT sem gangsett var í janúar 2007. Sjá saft.is Herferðin fjallaði um heilbrigða netnotkun undir yfirskriftinni “Gættu að hvað þú gerir á netinu - það sjá það allir.” Þar fengum við að spegla okkur í hugsanlegum afleiðingum skrifa okkar í netheimum.
Við þurfum að skoða okkur sjálf betur og setja okkur í spor þolenda eineltis. Hvort við sjálf getum verið aðili í hinum þögula hópi sem leggst á sveif með gerandanum. Við þurfum að skoða hvernig það gerist að slíkt ójafnvægi myndast, þar sem sumir taka sér vald sem þeim hefur ekki verið veitt. Meirihlutinn fylgist svo aðgerðarlaus með og tekur þannig beinlínis þátt í ódæðinu. Kannski án þess að gera sér grein fyrir alvarleika málsins.
Að vera kosin úr leikFyrir nokkrum árum komu nemendur úr Hagaskóla í Reykjavík fram í fjölmiðlum og sögðu frá einelti á netinu sem færi þannig fram að einhverjir taki sig saman og útiloki einn eða sendi sín á milli andstyggilegar athugasemdir og óhróður um ákveðinn einstakling.Við höfum líka heyrt um einelti sem fer fram á “Myspace” og mynda – og bloggsíðum á borð við “Picturetrail” og ´”blog- central.is” sem margir krakkar halda úti. Sumir hafa gestabók þar sem fólk getur komið með athugasemdir eða skráð sig.Vitað er um ógeðfellda leið til eineltis sem fer þannig fram að hópur gerir með sér samkomulag um að skoða ekki ákveðin myndaalbúm eða gestabækur og kjósa þannig viðkomandi einstakling úr leik. Önnur aðferð tengist MSN samskiptaforritinu en þar geta hópar gert með sér samkomulag um að útiloka einstaklinga frá samskiptum sem þýðir í rauninni að vinalisti viðkomandi tæmist og hann getur ekki rætt við neinn á MSN, hann er úr leik. Síðan eru líka dæmi um að einstaklingar skrifi andstyggilegar athugasemdir í gestabækur eða undir myndir sem viðkomandi er með í myndaalbúminu sínu og hvetji aðra til að gera slíkt hið sama, sem gerir það að verkum að fórnarlambið situr eitt eftir með sárt ennið. Við getum spurt okkur hvað geri það að verkum að fólk hagi sér svona.
Í tengslum við framtak nemendanna úr Hagaskóla gaf Umboðsmaður barna út eftirfarandi yfirlýsingu. “Þú getur líka lent í Netinu – fjöldi krakka hefur lesið um sig niðrandi ummæli á Netinu og líður illa yfir því .” Á síðasta ári sáum við svo auglýsingaherferð sem beindist að því að gera fólki grein fyrir ábyrgðinni sem fylgir samskiptum á netinu eða bloggskrifum og fólki gerð grein fyrir því að allir geta séð það sem það lætur á netið. Um var að ræða herferð SÍA og samstarfsaðila (AUGA sjóðurinn) fyrir SAFT sem gangsett var í janúar 2007. Sjá saft.is Herferðin fjallaði um heilbrigða netnotkun undir yfirskriftinni “Gættu að hvað þú gerir á netinu - það sjá það allir.” Þar fengum við að spegla okkur í hugsanlegum afleiðingum skrifa okkar í netheimum.
Stundum er eins og ákveðinn hópur leggist gegn einum aðila , án augljósrar ástæðu og upp úr þurru myndist hópur gegn einum. En hvernig gerist þetta og hverjar eru afleiðingarnar? Oft er sagt að það læri börnin sem fyrir þeim er haft og við ættum ekki að verða hissa þó börnin hermi eftir því sem þau sjá í vinsælum sjónvarpsþáttum.Ýmsir þættir bæði erlendir og innlendir ganga út á að kjósa úr leik. Hvernig var það með þáttinn Bandið hans Bubba eða Idol-þættina sem margar fjölskyldur máttu alls ekki missa af og tóku virkan þátt í.Var ekki sífellt verið að kjósa fólk úr leik og hverjar voru leikreglurnar eða viðmiðin? Unga fólkið kepptist við að komast að og gekkst sjálfviljugt undir þá raun að láta kjósa sig úr leik. Þjóðin kvað upp sinn dóm og menn voru viðstöðulaust kosnir úr leik og ekki nóg með það heldur fylgdu því óforskammaðar athugasemdir stjórnenda þar sem unga fólkið fékk það óþvegið í beinni. “Þetta var ekki gott! Þú ert ööö...murlegur eða þetta var ömurlegt!!” Í þessu sambandi koma upp í hugann ýmsir aðrir vinsælir sjónvarpsþættir sem beinlínis ganga út á það að kjósa einn í einu úr hópnum úr leik í beinni og menn eru “jarðaðir” á staðnum eða reknir heim. Stundum er nokkuð óljóst út frá hverju er gengið eða hvað þarf til en þessir sjónvarpsþættir eru mjög vinsælir meðal barna og unglinga. Stundum eru það sterkustu eða hæfileikaríkustu einstaklingarnir sem eru einmitt kosnir úr leik eins og t.d. í sjónvarpsþættinum Survivor. Menn sameinast um að kjósa þá úr leik svo þeir fái ekki stóra vinninginn. Hvað er það þá sem gildir til að vinna leikinn og út frá hverju er gengið?
Til þess að vinna gegn eineltisvandanum þurfum við stöðugt að halda uppi fræðslu um hvað einelti er, hvar það fer helst fram og hvernig það lýsir sér á hverjum tíma. Í þessu sambandi er mikilvægt að trúnaður myndist milli nemenda, foreldra og skólans. Til að það náist þarf að auka samveru og samstarf þessara aðila. Fræðsla, miðlun upplýsinga og aukin samskipti eru forsenda fyrir því að sá trúnaður myndist. Mikilvægt er einnig að viðkomandi aðilar temji sér jákvætt viðhorf í garð hvors annars, skoði saman hvað er í gangi hverju sinni til að geta brugðist við eineltinu á farsælan hátt og einnig til að bregðast ekki trúnaði barnanna.
Verkefnastjóri hjá Heimili og skóla – landssamtökum foredlra
Einelti er andleg kaffæringEinelti er samfélagsvandamál sem hefur alltaf verið til og verður líklega alltaf til meðal manna. Það þrífst í aðgerðaleysi fjöldans og í samfélagi þar sem afskiptaleysi og sinnuleysi er mikið og þar sem ekki er tekið á málum. Það er ekki ákjósanlegt að einungis fagmenn eða fræðingar fjalli um málið eða taki á því heldur þarf fjöldinn að taka það að sér. Allir þurfa að láta málið til sín taka bæði skólar, heimili og stofnanir bæjarfélagsins. Það þarf að bæta samskipti í samfélaginu og bæta þannig líðan fólks sem býr saman, vinnur saman eða er saman í skóla. Sífellt þarf að halda uppi fræðslu meðal almennings og vinna að hugarfarsbreytingu. Þannig bætum við mannlífið og aukum lífsgæðin.
Við þurfum að skapa samstöðu meðal fólks um að takast á við þennan vanda og gera stórátak í að samræma vinnubrögð og viðbrögð við þessum vágesti. Við þurfum að æfa okkur saman í að taka á því líkamlega og andlega ofbeldi sem stundum hefur hræðilegar afleiðingar sem geta endað með sjálfsvígum. Við vitum að einelti er dauðans alvara og okkur kemur það við.
Einelti er samfélagsvandamál sem hefur alltaf verið til og verður líklega alltaf til meðal manna. Það þrífst í aðgerðaleysi fjöldans og í samfélagi þar sem afskiptaleysi og sinnuleysi er mikið og þar sem ekki er tekið á málum. Það er ekki ákjósanlegt að einungis fagmenn eða fræðingar fjalli um málið eða taki á því heldur þarf fjöldinn að taka það að sér. Allir þurfa að láta málið til sín taka bæði skólar, heimili og stofnanir bæjarfélagsins. Það þarf að bæta samskipti í samfélaginu og bæta þannig líðan fólks sem býr saman, vinnur saman eða er saman í skóla. Sífellt þarf að halda uppi fræðslu meðal almennings og vinna að hugarfarsbreytingu. Þannig bætum við mannlífið og aukum lífsgæðin.
Einelti er ekki bara í skólum. Það er alls staðar þar sem menn eru saman t.d. hefur verið greint frá hræðilegu einelti á vinnustöðum ekki síður en í skólum. Það þrífst jafnt meðal fullorðinna og barna. Við þurfum að láta okkur varða það samfélag sem við búum í. Við þurfum að breyta merkingu orðsins afskiptasemi og gera hana jákvæða. Afskiptasemi er ekki neikvæð og það borgar sig að skipta sér af, því varðandi einelti þá hefur hinn þögli aðgerðalausi hópur stórt hlutverk og leggur til skilyrði fyrir verknaðinum.
Það er ykkur jafnnauðsynlegt og að draga andann að fá að tilheyra og vera hluti af hópnum. Það kallar því fram sársaukafullar tilfinningar að vera útskúfaður. Þegar við sjáum einelti sjáum við líka mikið ójafnvægi valds og smám saman fer þolandinn að kenna sér um og hann finnur fyrir minnkandi sjálfstrausti og sjálfsmynd hans breytist. Seinna hrjáir depurð og þunglyndi oft þolandann. Hið ógnvænlega aðgerðaleysi fjöldans túlkar þolandinn gegn sér á meðan gerandinn túlkar það með sér.
Gerandinn er oft einstaklingur sem burðast með erfiðar tilfinningar eða slæma líðan sem oftar en ekki eru hvatinn að eineltinu. En með síendurteknum verknaði er eins og gerandinn rugli fólk í ríminu um hvað er rétt og hvað er rangt og viðmiðin breytast. Svokallaðir taglhnýtingar(þeir sem með sinnuleysi eða ósjálfstæði láta hlutina viðgangast án þess að skipta sér af) eru hirð gerandans og auðlind sem gerandinn nýtir sér.
Oft á tíðum hefur gerandinn orðið fyrir ofbeldi sjálfur og er í raun þolandi . Það má því orða það þannig að þolendur eineltis séu í raun þolendur vanlíðunar gerandans.
Við þurfum að láta okkur koma það við hvernig fólki líður í kringum okkur og muna að „það þarf heilt þorp til að ala upp barn“ og „það gera börnin sem fyrir þeim er haft“. Þar sem eru afskiptalausir borgarar þar er hættulegt samfélag
Helga Margrét Guðmundsdóttir
Liðsmaður Jerico og starfsmaður Heimilis og skóla
Einelti og Netið
Netið og síminn eru oft nefnd þegar rætt er um einelti, enda hafa þessir miðlar opnað nýjar leiðir til að komast að fólki t.d. með gestabókum á bloggsíðum og SMS boðum í farsímum. Hluti af vandamálinu er eflaust sá að við höfum hingað til verið svo upptekin af öllum þeim möguleikum sem ný tækni býður upp á að það gleymist að þegar við notum Netið eða símann gilda að sjálfsögðu sömu reglur um umgengni við annað fólk og gilda í hinu áþreifanlega umhverfi. Börn og unglingar eru alls ekki ein um þetta. Ljót og sóðaleg skrif eftir fullorðið fólk er líka að finna á Netinu. Það virðist vanta talsvert á að allir átti sig á því að Netið er opinber vettvangur. Það er galopinn vettvangur og það sem sett er á Netið er aðgengilegt hverjum sem er og auðvelt að finna. Það gleymist líka oft að það sem einu sinni er komið á Netið er erfitt – eða ómögulegt - að fjarlægja. Mynd sem einhver setur á Netið í gríni eða reiðikasti er hægt að fjarlægja þegar viðkomandi áttar sig. En í millitíðinni getur einhver annar hafa vistað myndina í tölvunni hjá sér og getur sett hana á Netið þegar honum eða henni sýnist.
Einelti og Netið
Við þurfum því að fara varlega þegar við setjum efni inn á Netið og hafa það sífellt í huga að við erum úti á meðal fjölda fólks þegar við erum á Netinu. Kurteisi og tillitssemi eiga að einkenna samskipti okkar þar, rétt eins og þegar við hittum fólk augliti til auglitis.
Bloggsíður hafa verið sérstaklega áberandi í umræðu um einelti að undanförnu. Þessum “dagbókum” á Netinu hefur fjölgað gífurlega síðustu ár og þær eru sérstaklega vinsæll miðill meðal unglinga. Einelti á bloggsíðum felst oft í ljótum skrifum eða myndbirtingum, ýmist með því að eigandi síðunnar setur inn texta eða myndir sem særa einhvern, eða með því að særandi skrif eru sett inn í gestabækur, sem eru hluti af bloggsíðum. Stundum eru þetta einstaklingar sem eru að leggja ákveðna manneskju í einelti, en líka er til fólk sem stundar það að fara inn á bloggsíður einstaklinga sem það þekkir ekkert og setja þar inn andstyggilegar athugasemdir.
Sá sem setur ljót skrif, eða myndir af öðrum í leyfisleysi, á sína eigin bloggsíðu á yfir höfði sér að síðunni verði lokað. Hægt er að senda kvartanir til þjónustuaðila sem halda úti vefsvæðum sem bjóða upp á blogg og biðja þá að loka síðum. Ef um er að ræða efni sem fellur undir meiðyrðalög er hægt að kæra viðkomandi og ef um er að ræða óforráða barn eða ungling eru það foreldrarnir sem eru ábyrgir.
Einnig er hægt að rekja ljót skrif sem sett eru í gestabækur. Þjónustuaðilar skrá niður svokallaðar IP tölur sem eru nokkursskonar kennitölur tölva, og þannig er hægt að sjá úr hvaða tölvu skrifin koma. Til þess að fá upplýsingar um slíkt þarf hins vegar að leita til lögreglunnar og þá er það metið hversu alvarleg skrifin eru áður en gengið er lengra.
Það er því mikilvægt að foreldrar fylgist með netnotkun barna sinna og viti um það hvort þau hafa eigin heimasíðu eða bloggsíðu. Best er að ræða þessi mál við börnin, heimsækja síður þeirra reglulega og skrifa í gestabókina þannig að þau sjái að foreldrarnir hafa komið í heimsókn. Þá er líka auðveldara að bregðast við ef þau verða fyrir áreiti af einhverju tagi. Ég hef heyrt foreldra tala um að það sé einhvers konar innrás í einkalíf barns eða unglings að fylgjast með bloggsíðum þeirra eða heimasíðum. Þetta er hættulegur misskilningur því það sem sett er á Netið er opinbert efni. Einkalíf er ekki til á Netinu. Við getum farið inn á leitarvef og slegið inn hvaða nafn sem er. Þá birtast bloggsíðurnar í löngum bunum og við getum lesið blogg allra sem heita viðkomandi nafni.
Netið er óþrjótandi brunnur upplýsinga og skemmtunar og sífellt fleiri miðlar tengjast því með æ auðveldari hætti. Sýndarveruleikinn er orðinn stór hluti þess veruleika sem börnin okkar alast upp í og koma til með að lifa í sem fullorðnir einstaklingar. Til þess að geta orðið virkir einstaklingar þurfa þau að taka þátt í þessari þróun og rétt eins og við kennum börnum okkar að haga sér í umferðinni til þess að varna því að þau lendi í slysum, er nauðsynlegt að kenna þeim að fóta sig á Netinu. Mest af netnotkun barna fer fram á heimilum og því er nauðsynlegt fyrir foreldra að fylgjast með og afla sér lágmarksþekkingar á möguleikum Netsins. Margir foreldrar finna hins vegar til vanmáttar gagnvart allri þeirri tækni sem börnin þeirra virðast hafa fullt vald á. Góð leið til að bæta úr þessu og auka um leið samskipti foreldra og barna er að fá börnin og unglingana til að kenna þeim fullorðnu að nota þennan miðil. Um leið er hægt að ræða um eðli Netsins sem opinbers vettvangs og hvernig best er að haga sér á Netinu til þess að geta notið alls þess jákvæða en kunna um leið að varast hætturnar.
Á vefsíðu SAFT, www.saft.is er að finna góð ráð fyrir foreldra og kennsluefni fyrir börn um örugga netnotkun. Það er góð leið fyrir foreldra að fara í gegnum þetta námsefni með börnunum. Á vefsíðunni er einnig að finna ýmsar fréttir, upplýsingar og tengla sem varða þetta efni.
Við berum öll ábyrgð á því að samfélagið í kring um okkur sé gott og að ekki sé verið að skemma eða eyðileggja líf einstaklinga í okkar nánasta umhverfi. Með því að tala saman og minna hvert annað á þessa ábyrgð getum við komið í veg fyrir mikið af sárindum og vanlíðan.
Anna Margrét Sigurðardóttir